Van oude woorden en dingen die voorbij gaan

De mooiste uitvinding die de mensheid ooit heeft gedaan, is taal. Betekenissen vangen in een opeenvolging van klanken, wat een geweldig idee! Er schijnen op de wereldbol nog steeds volkeren te bestaan die nauwelijks woorden kennen. Gemeenschappen die boodschappen overbrengen via knopen in touwtjes of gebroken takjes in het oerwoud. Het kan, en het zal best werken, maar wat missen deze mensen veel.

Het genot van het proeven van een mooi woord op je tong, van een reeks klanken die vloeiend je keel uitkomt, van geschreven karakters die een prachtige opeenvolging van tekens vormen. Ik kan er veel plezier aan beleven.

Het pure woord an sich is soms al mooi, nog zonder dat je de betekenis kent. Zo vind ik antimakassar een van de leukste woorden van de Nederlandse taal. Het klinkt spannend, exotisch, buitenissig. Anti, het zal dus wel ergens tegen zijn, maar waar tegen dan? En makassar, dat kan nooit gewoon maar een woord uit de Hollandse klei zijn.

Avonturen in een ver weg tropisch land, Kuifje in Afrika, daar doet het woord aan denken.

De betekenis is heel wat minder poëtisch. Een antimakassar is zo’n gehaakt rond kleedje, dat je oma vroeger thuis over de leuning van de stoel had hangen. Altijd gedacht dat het puur voor de versiering was, maar enig speurwerk leert dat het oorspronkelijk gebruikt werd om de stoel te beschermen tegen makassar-olie die de heren vroeger in hun haar smeerden. Anti-olie dus, olie die afkomstig was uit de Indonesische stad Makassar. Toch een beetje tropisch, dat wel. Maar ook een woord dat tegenwoordig bijna niemand meer kent. Want met de grootmoeders sterven ook de kleedjes uit, en wie smeert er nog Makassarolie in zijn haar?

Als de betekenis verdwenen is uit het dagelijks leven, verdwijnt ook het woord zelf. Een van de bijverschijnselen van het voortschrijden van de tijd, en het moderne dagelijkse leven. Woorden als feuilleton, embrasse, plusfour, over een paar jaar weet niemand meer waar ze naar verwijzen en uiteindelijk zullen ze zelfs de pagina’s van het woordenboek niet meer halen.

Maar taal is altijd in beweging, en dat moet ook. Een taal die niet verandert en vernieuwt is een dode taal. Woorden verdwijnen, en nieuwe woorden verschijnen.
En soms zijn er zulke nieuwe verschijnselen dat we de goede woorden er nog niet voor gevonden hebben. Zo kondigde onlangs een twitteraar trots de verschijning van zijn nieuwe digitale boek aan. Boek, zei hij, maar het is helemaal geen boek. Niet in de betekenis van het woord zoals wij die kennen. Boek is niet de juiste term om te omschrijven wat hij aanbiedt. Er is geen kaft, geen omslag, geen papier. Je kunt het niet vasthouden, of in de kast zetten.

Wat hij aanbiedt, is een “informatiebron” (bij gebrek aan een beter woord). Een serie woorden over een bepaald onderwerp bijeengebracht door een persoon, in een digitaal bestand. Een pdf’je, dat iedereen die dat wil kan lezen, binnenhalen of uitprinten.

De twitteraar bood slechts een heel sobere informatiebron, maar de mogelijkheden zijn natuurlijk legio.

Zo’n informatiebron is naar gelang de doelgroep uit te breiden met linkjes naar filmpjes, met foto- of geluidsmateriaal. Je zou zelfs het informatieniveau kunnen variëren, de digitale techniek helpt je daar graag bij. Wil je alleen de informatie op hoofdlijnen, wil je de informatie op chronologische volgorde of gegroepeerd naar thema? U vraagt, wij draaien. Wil je woordvoerders genoemd in de tekst zelf aan het woord horen of in beeld zien? Het kan allemaal.

Magazine, boek, website, geen van de bestaande woorden dekt de lading voor een dergelijk concept. Maar het is wel een concept dat de toekomst heeft, en steeds vaker toepassing zal vinden. Wie een goede toepasselijke en kernachtige omschrijving heeft voor wat ik gemakshalve maar “informatiebron” heb genoemd, mag het zeggen. De naamgever zal zijn/haar woord over niet al te lange tijd terug kunnen vinden in het officiële woordenboek. Want dat woord zal de komende decennia nog veel gebruikt worden.

Een gedachte over “Van oude woorden en dingen die voorbij gaan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s